|
بورس نفت، تولد یا فراموشی |
|
|
|
|
نگارش یافته توسط سايت نصيران
|
|
شفافسازی فروش محصولات نفتی، حذف انحصار حاکمیتی دولت در معاملات نفتی، تقویت سیستمهای بانکی، بیمهای و اطلاعرسانی آنلاین معاملات، جذب سرمایهگذاری خارجی و فراهمسازی مقدمات ورود کشور به بحث تجارت جهانی و ... از جمله اقداماتی هستند که بورس نفت ایران را اثربخش خواهند ساخت.
دکرت آلبرت بغزیان/استاد دانشگاه ایران در بین اعضای اوپک از جایگاه ویژهای برخوردار است. ویژگی این جایگاه به شرایط مختلفی همچون موقعیت استراتژیک، ذخایر نفتی، میزان تولید، راهیابی به بازارهای بینالمللی، همسایگی با کشورهای تولیدکننده در منطقه که به دریای آزاد دسترسی مستقیم ندارند، برمیگردد.
در چنین شرایطی، وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران بر آن شد تا بورس نفت را تأسیس و از دستاوردهای ویژه آن برخوردار شود.
اگرچه اتخاذ این تصمیم براساس مزیتهای فراوان و اهدافی است که بورس مزبور برای ایران به ارمغان خواهد آورد، اما نفت به عنوان یک کالای استراتژیک میتواند سمت و سوی روابط بینالمللی را تغییر دهد و حتی کشورهای جهان را وادار کند که سیاستهای خود را برای در اختیار گرفتن و کنترل این ماده استراتژیک سمت و سو دهند.
حتی در این زمینه بورسهای معتبر جهان که مهمترین و تأثیرگذارترین عنصر مالی محسوب میشوند نیز سعی در نفوذ و کنترل این ماده حیاتی را دارند.
همچنین طی این روزها، از یکسو، شاهد تغییر و تحول سریع و گستردهای در بورسهای اوراق بهادار دنیا با جایگزینی تالارهای شلوغ و پرسروصدا با سیستمهای الکترونیک خرید و فروش و امضای قراردادهای همکاری بورسهای دنیا با یکدیگر هستیم.
البته از سوی دیگر سازوکارهای نظارتی، بورسها را بیش از پیش در عرصه جهانی به رقابت با یکدیگر قرار داده است و آنچه که توسعه بورسها را تهدید میکند، ریسکهایی از جانب عملکرد و از جانب محیط آنها است که مسلماً یک بازار کارا بایستی ابزارهای لازم جهت مقابله با اینگونه ریسکها را برای بازیگران این بورس فراهم آورده باشد.
براین اساس تا قبل از تحولات نفتی دهه 1970، بازار نفت تقریباً توسط شرکتهای بزرگ نفتی مدیریت میشد، لذا معاملات نفت نیز در چارچوب قراردادهای مدتدار و ثابت صورت میگرفت. اگرچه ثبات نسبی قیمت موجب میشد که تولیدکنندگان و مصرفکنندگان بهتر بتوانند در چارچوب قراردادهای مدتدار برای تولید یا مصرف برنامهریزی کنند، اما در وضعیتی که قیمتها تغییرپذیری زیادی نشان میدهد، برای پوشش معاملهگران در مقابل ریسک و نوسانات نامطلوب قیمت، بازارهای تحویل فوری یا اسپات و بازار آتیها ایجاد شدند.
با توجه به این مساله، تغییرات پیشبینی نشده قیمت نفت خام ایجاب میکرد که نهادهای مناسب و ابزارهای لازم در بازار ایجاد شوند و از اینرو بازار آتیها که صورت کامل شدهای از بازارهای سلف محسوب میشوند، شکل گرفتند.
از آنجا که وظیفه اصلی بورس نایمکس در نیویورک و بورس بینالمللی نفت در لندن، فراهم آوردن فضایی مناسب و مطمئن برای معاملات است، رونق بورسها موجب شد که مشارکتهای جهانی بین بورسها به سرعت گسترش یابد که علاوه بر هماهنگی بیشتر، این امکان فراهم میآید که بتوان معاملهای را در بورسی آغاز و در بورس دیگر به پایان رساند. البته در این میان، تأثیرمثبت بورسهای نفت در تضمین امنیت عرضه انرژی و کمک به حفظ رشد اقتصادی کشورهای صادر کننده و واردکننده بر هیچکس پوشیده نیست.
با توجه به مسائلی که مطرح شد، بورس نفت ایران در ابتدای راه لازم است نکاتی را برای رسیدن به اهداف مدنظر مورد توجه قرار دهد.
ابتدا اقداماتی که بورس نفت ایران را اثربخش خواهند ساخت، باید شناسایی شوند، از جمله شفافسازی فروش محصولات نفتی، حذف انحصار حاکمیتی دولت در معاملات نفتی، تقویت سیستمهای بانکی، بیمهای و اطلاعرسانی آنلاین معاملات، ایجاد زیرساختهای قانونی و تقویت سیستمهای گمرکی، مالی و اداری کشور، جذب سرمایهگذاری خارجی و فراهمسازی مقدمات ورود کشور به بحث تجارت جهانی عنصر تنوعگرایی که زمینه استفاده از تکنیکهای مختلف مشتقات و ابزارهای مختلف مالی، انطباق قراردادها با قوانین حقوقی اسلامی را فراهم میکند.
همچنین با وجود انجام برخی معاملات در بورس کالایی و آن هم با حداقل انواع معاملات، بدون راهاندازی جدی بورس در ایران، نمیتوان به توسعه آن امیدوار بود که در این زمینه مدیریت ریسک برای بازیگران (خریداران و فروشندگان) بورس نفت ایران نیازمند معرفی استراتژیها، آتیها و اختیارات متناسب با بورس نفت ایران است.
دیگر آنکه باوجود ورود به فاز اول راهاندازی بورس نفت و محصولات پتروشیمی از سوی شورای بورس کشور، این پروژه مهم ملی در قالب عرضه محدود محصولات و فرآوردههای نفتی نظیر قیر، روغن پایه و پلیاتیلن و به صورت معاملات نقد، نسیه و سلف با تحویل فیزیکی، وارد فاز عملیاتی و اجرایی شد و باید هرچه سریعتر فاز دوم پروژه که همانا عرضه نفت خام است، آغاز شود.
البته واقفیم که این امری زمانبر و پیچیده است و نیاز به آمادهسازی بسترها و ساختارهای مالی، حقوقی و ارتباطی پیشرفته دارد، به گونهای که امکان انجام معاملات مختلف با کمک ابزارها و مشتقات مالی را برای پوشش ریسک و بیمه قیمت فراهم سازد. به هر حال دیگر نباید آن اتفاق قبلی تکرار و بورس نفت به فراموشی سپرده شود. منبع شبكه ايران
|
