سیاوش رضایی _ پروژه 19 ساله خط لوله صلح که از طریق آن گاز ایران به پاکستان و هند صادر می‌شود، یک گام تا اجرایی شدن فاصله ندارد. این خط لوله که رسانه‌های پاکستانی از آن به عنوان راهبردی‌ترین خط لوله جهان یاد می‌کنند، در سال 1990 مطرح شد و چند سال بعد مذاکرات آن آغاز شد، ولی اکنون این پروژه وارد مراحل تازه‌ای شده است. هرچند مقامات هندی برای حضور در مذاکرات مربوطه تأخیر دارند، ولی خط لوله صلح بازیگران جدیدی پیدا کرده است.

چین کشور سومی است که رسماً تمایل خود را برای خرید گاز ایران از طریق این خط لوله اعلام کرده و موافقت ضمنی مقام‌های ایرانی را نیز گرفته است.

"حجت‌الله غنیمی‌فرد" معاون سرمایه‌گذاری شرکت ملی نفت و نماینده ایران در خط لوله صلح در گفت‌و‌گو با «ایران» از حضور هیأت پاکستانی طی هفته جاری در تهران و نهایی شدن جزئیات اجرایی قرارداد خبر می‌دهد.

به گفته وی، این پروژه از نظر ایران و پاکستان نهایی است و قطعاً اجرا خواهد شد. به اعتقاد غنیمی‌فرد، خط لوله صلح به گونه‌ای طراحی شده است که حتی بدون حضور هند نیز توجیه اقتصادی خود را دارد، زیرا از یک‌هزار و 100 کیلومتری که از این خط لوله در خاک ایران قرار دارد، با هدف گازرسانی به استان‌های شرقی و شمال شرقی کشور مد‌نظر قرار داشته و یکی از اهداف آن صادرات گاز است.

به هر حال در روزهای 10 و 11 نوامبر سال جاری (19 و 20 آبان ماه) حضور هیأت پاکستانی در تهران به معنای آغاز مراحل اجرایی خط لوله صلح خواهد بود. به گفته نماینده ایران در خط لوله صلح، چهار سال پس از نهایی شدن قرارداد، خط لوله گاز ایران و پاکستان به یکدیگر وصل می‌شود و گاز ایران وارد پاکستان خواهد شد.

مذاکرات نهایی ایران و پاکستان در‌خصوص خط لوله صلح چه زمانی انجام خواهد شد؟

پس از امضای قرارداد در خردادماه 1388 ملحقاتی در این قرارداد پیش‌بینی شده بود که باید به امضا می‌رسید. یکی از این ملحقات، توافق فنی و عملیاتی بود که این مجموعه توسط طرف ایرانی در حدود 5/1 سال پیش به پاکستانی‌ها ارائه شده بود.
طرف پاکستانی به محض امضای این توافقنامه در خردادماه نظر خود را اعلام کرد و نمایندگان طرفین در اسلام‌آباد یک هفته پیش از آغاز ماه مبارک رمضان به توافق رسیدند و قرار شد که امضای نهایی این سند در دور بعدی مذاکرات انجام شود.
علاوه بر این، یکی دیگر از ملحقات قرارداد که به عنوان رئوس قرارداد انتقال گاز ایران به هند مطرح بود، از سوی ایران به مقام‌های پاکستانی داده شد و آنها خلاصه‌ای از نظرات ایران را به ما پیشنهاد کردند که این بخش نیز همزمان با دور جدید مذاکرات نهایی خواهد شد.
 

قرار بود که مقام‌های پاکستان برای مذاکرات نهایی در این‌باره پس از ماه مبارک رمضان به تهران سفر کنند که به دلیل مشکلات پیش آمده در آن کشور این سفر به تعویق افتاد، اما در روز دهم آبان ماه جاری از طریق یکی از مقام‌های پاکستانی مطلع شدم که قرار است هیأت پاکستانی در تاریخ دهم و یازدهم نوامبر یعنی هفته جاری برای انجام توافقات نهایی به تهران سفر کنند که امیدواریم این سفر در موعد خود انجام شود تا اسناد توافق فنی و رئوس انتقال گاز به هند در این مذاکرات به امضای طرفین برسد.

در هفته‌های اخیر اخبار ضد و نقیضی درباره حضور یا عدم حضور هند در خط لوله صلح به گوش می‌رسد. کنار کشیدن هند از این پروژه تا چه حد جدی است؟

همانطوری که اطلاع دارید مذاکرات خط لوله صلح، مذاکرات بسیار طولانی بوده است. هنگامی که هند وارد گفت‌وگوهای مربوط به این پروژه شد مهمترین اولویت آنها تأمین گاز مورد نیاز خود از طریق ایران بود، اما طولانی شدن فرآیند مذاکرات سبب شد که طی این مدت کشور هند موفق به اکتشافات گازی محدودی شود و مقداری از گاز مورد نیاز خود را از این طریق تأمین کند.

در عین حال تأمین بخشی از انرژی هند توسط نیروگاه‌های هسته‌ای در دستور کار این کشور قرار داشت که براساس توافقی که این کشور با امریکا دست یافت نیاز تکنولوژیکی خود را تأمین کرد. بر این اساس و با توجه به تحولات گفته شده اولویت تأمین انرژی هند نسبت به زمانی که مذاکرات خط لوله صلح آغاز شد، تغییر کرده است.
البته تاکنون در هیچ‌یک از مذاکرات و در هیچ سطحی از مقامات هندی بحث کنار کشیدن این کشور از پروژه خط لوله صلح مطرح نشده است و بر همین اساس تأخیر حضور خود برای پیگیری مذاکرات را تنها تغییرات برخی اولویت‌ها در مدیریت خود می‌دانند.
در مجموع ما امیدواریم زمانی که هند به این پروژه ملحق می‌شود گاز ایران براساس قراردادهای آتی به سایر کشورها اختصاص داده نشده باشد. زیرا ما تا زمانی برای مقصدی خاص قراردادی را معطل نگه می‌داریم که امکان فروش به مقصد دیگری وجود نداشته باشد.

به نظر شما مطرح شدن احداث خط لوله گاز «تاپی» که از طریق آن گاز ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و هند صادر می‌شود، خدشه‌ای به خط لوله صلح وارد نمی‌کند؟ کما اینکه این خط لوله هم از نظر طول و هزینه از خط لوله صلح کمتر است.

اگر شما برنامه بلندمدت کشورهای هند و پاکستان را مطالعه کنید خواهید دید که این کشورها نیز ملزم هستند که انرژی مورد نیاز خود را از مبادی مختلفی تأمین کنند.
این دو کشور علاوه بر نیازی که به گاز ایران دارند، می‌خواهند بخشی از نیاز داخلی خود را از طریق ترکمنستان تأمین کنند. بنابراین خرید گاز از ایران و ترکمنستان موضوع غریبی نیست. زیرا واردکنندگان انرژی مختارند که انرژی مورد نیاز خود را در بخش‌های مختلف تأمین کنند.

از سوی دیگر طول خط لوله نیز در این راستا تعیین‌کننده نیست، بلکه امنیت مسیری که خط لوله از آن عبور می‌کند در اولویت قرار دارد که متأسفانه به دلیل مشکلات امنیتی بی‌شمار کشور افغانستان که خط لوله ترکمنستان باید از این کشور عبور کند، مانع بزرگی برای این کار محسوب می‌شود. ضمن اینکه ما آرزو می‌کنیم مردم افغانستان روزی شاهد آرامش باشند تا این خط لوله بتواند از آن عبور کند و این کشور درآمدی از این محل کسب کند. اما به نظر می‌رسد که حداقل در کوتاه‌مدت این اتفاق نخواهد افتاد. همچنین هرچند که احداث خط لوله تا پس از دهه 1990 مطرح شده است ولی پس از گذشت چند سال از آن هنوز شاهد هیچ‌گونه توافق اجرایی در این زمینه نیستیم.

علاوه براین ما خط لوله گاز ترکمنستان برای کشورهای پاکستان و هند را نقطه خطری برای خود نمی‌دانیم زیرا به دنبال آن نیستیم که تمام نیاز انرژی هند و پاکستان را تأمین کنیم و باید انرژی موجود را به گونه‌ای تقسیم کنیم که توانایی حضور در بازارهای دیگر منطقه را داشته باشیم. در مجموع حضور یک سویه و توجه خاص به یک بازار به سود سیاست‌های کلان کشور نیست.

با در نظر گرفتن سناریوی خط لوله صلح بدون هند، این پروژه همچنان توجیه اقتصادی خود را خواهد داشت؟

قطعاً خواهد داشت. این خط لوله که برای عبور روزانه 110 میلیون مترمکعب گاز تا مرز شرقی ایران در حال احداث است می‌تواند علاوه بر صادرات گاز به پاکستان، نیاز داخل یعنی استان‌های شرقی و شمال شرقی کشور را تأمین کند. بنابراین عملاً این خط لوله با درنظر گرفتن مصارف صادراتی و داخلی مدنظر بوده است.

یکی از انتقادات بسیار قدیمی که به این پروژه از سوی برخی وارد می‌شود قیمت گاز صادراتی به پاکستان و هند است. آیا قیمت آن توجیه اقتصادی ندارد؟

با توجه به فرمول قیمت گاز صادراتی که در حدود 5/2 سال پیش در قرارداد گنجانده شد مقام‌های ایران و پاکستان به دلیل گذشت زمان و تغییر شرایط باردیگر مذاکراتی انجام شد و فرمول جدید مورد توافق دو کشور قرار گرفته و دیگر فرمول گذشته از قرارداد خارج شده است.

حضور چین به عنوان کشور سوم در خط لوله صلح چقدر جدی است؟

یکی از شرکت‌های بزرگ چینی در تهران علاقه‌مندی خود را برای حضور در خط لوله صلح و استفاده از گاز ایران مطرح کرد که این تقاضا بسیار جدی است. ایران نیز این آمادگی را دارد که به شرط کافی بودن حجم گاز صادراتی، بخشی از نیاز کشور چین را تأمین کند.

انتقال گاز ایران به چین در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

مذاکرات انتقال گاز ایران به چین از طریق خط لوله صلح انجام شده ولی تاکنون منجر به امضای قراردادی نشده است.

در صورتی که این اتفاق بیفتد، طول خط لوله صلح چقدر افزایش می‌یابد؟

از 2 هزار و 500 کیلومتر خط لوله صلح در حدود یک‌هزار و 100 کیلومتر در ایران، 900 کیلومتر در پاکستان و 500 کیلومتر نیز در خاک هند احداث خواهد شد ولی این بدان معنا نیست که برای رسیدن به کشور چین از مسیر سرزمینی هند عبور کنیم. بلکه از مسیری که در کشور پاکستان و شمال شرق این کشور وجود دارد، خط لوله امتداد خواهد یافت. براین اساس مسیر خط لوله صلح به کشور چین از هندوستان نخواهد بود.

با توجه به طولانی شدن فرآیند مذاکرات خط لوله صلح، شما چشم‌انداز این پروژه را چگونه می‌بینید؟

با توجه به اینکه مذاکرات طرف‌های ایرانی و پاکستانی به اتمام رسیده و به امضای قرارداد منتهی شده است، اجرایی شدن این پروژه حتمی خواهد بود. تنها بخشی که از قرارداد این پروژه باقی مانده است، سندهای الحاقی فنی و عملیاتی است که در سفر هفته اخیر هیأت پاکستانی به تهران نهایی خواهد شد.

بنابراین از نظر طرفین این پروژه محقق شده است و تنها درباره جزئیات اجرای آن گام‌های دیگری باید برداشته شود.

پس از نهایی شدن جزئیات قرارداد، پروژه از چه زمانی آغاز می‌شود؟

پس از نهایی شدن قرارداد، بین 4 تا 5/4 سال فرصت وجود دارد که خط لوله ایران و پاکستان به یکدیگر متصل شود و گاز ایران به این کشور صادر شود.

در بخش ایران تا پایان سال این خط لوله کامل می‌شود، در خاک پاکستان این خط لوله چقدر پیشرفت دارد؟